Tu jesteś: Strona główna >  Zlecenia - heraldyka, grafika, redago... >  Herb, Flaga i Pieczęć Gminy Niwiska

Zlecenia - heraldyka, grafika, redagowanie

Herb, Flaga i Pieczęć Gminy Niwiska

Herb, Flaga i Pieczęć Gminy Niwiska

Data:
2011-05-07 20:42
Kilka tygodni temu Komisja Heraldyczna przy MSWiA pozytywnie zaopiniowała moje projekty Herbu, Flagi i Ozdobnej Pieczęci Gminy Niwiska w powiecie kolbuszowskim (woj. podkarpackie).

Herb Gminy Niwiska

W polu czerwonym godło herbu Leliwa nad trzema świerkami srebrnymi w układzie 2, 1.

Rys historyczny

Aż do schyłku XIII wieku obszar dzisiejszej Gminy Niwiska wchodził w skład kasztelanii wiślickiej, która była częścią dzielnicy sandomierskiej, przekształconej później w ziemię sandomierską i wreszcie w województwo sandomierskie[1]. Część południowa obecnej gminy (z niwiskimi) leżała w granicach powiatu pilzneńskiego, część północna do powiatu sandomierskiego. Tereny Gminy Niwiska znajdowały się w sercu ogromnej wówczas Puszczy Sandomierskiej. Okolice te, położone na słabych glebach, zostały zasiedlone bardzo późno, dopiero na przełomie XV i XVI wieku. Własnościowo obecny obszar gminy dzielił się na trzy części. Wsie klucza rzochowskiego (później zwanego Krzemieńskim) należały do Tarnowskich h. Leliwa, dobra między Wisłoką i Cmolasem – do Mieleckich h. Gryf. Od południa sąsiadowały z domeną królewską (tenuta ropczycka) i dobrami kasztelanii sandomierskiej[2].


W dziejach terenów leżących na terenie współczesnej Gminy Niwiska różne rody odegrały ważną rolę. Niemniej zakrojoną na szerszą skalę akcję osadniczą na omawianym terenie rozpoczęli w XVI wieku przedstawiciele magnackiego rodu Tarnowskich herb Leliwa. To ich działalność doprowadziła do lokacji kilku miejscowości i rozwoju gospodarczego omawianego obszaru, który wcześniej niemal w całości był głuszą zagubioną w rozległej Puszczy Sandomierskiej. W tej głuszy tylko gdzieniegdzie pojawiały się okresowe siedziby ludzkie związane z prowadzeniem gospodarki leśnej.

Największym właścicielem ziemskim na tym terenie byli u schyłku średniowiecza Tarnowscy, którzy otrzymali tu znaczne dobra od króla Władysława Jagiełły w 1386 roku. Późniejsi przedstawiciele tego rodu magnackiego lokowali dzisiejszą miejscowość gminną Niwiska w roku 1565 - „na surowym korzeniu”. Założycielem Niwisk i pierwszym ich właścicielem był Stanisław Tarnowski. W tym czasie na tronie polskim zasiadał ostatni z Jagiellonów – Zygmunt II August... Całkowity areał pól uprawnych nowo osadzonej wsi wynosił 6 łanów, z czego w świetle spisu podatkowego powiatu pilzneńskiego z 1581 r. na folwark sołtysi przypadało 4 i 1/2 łana[3]. Pozostała rola należała do chłopów. Mieszkańcy Niwisk uprawiali głównie owies, żyto i jęczmień[4], dodatkowo zajmując się hodowlą bydła, owiec i trzody chlewnej oraz gospodarką leśną: wypalaniem węgla drzewnego, przetwarzaniem ubogiej rudy żelaza, bartnictwem itp. Na terenie dzisiejszej Gminy istniało też kilka osad typowo leśnych: Kosowy, Hucisko, Zapole, Leszcze i Hucina[5].

W 1593 r. Zofia z Mieleckich Tarnowska, żona założyciela Niwisk Stanisława Tarnowskiego, ufundowała w Niwiskich pierwszy modrzewiowy kościół p.w. św. Mikołaja, jako wotum za nawrócenie z arianizmu dzięki kazaniom ks. Piotra Skargi[6]. Parafia w Niwiskich aż do 1983 roku (utworzenie parafii w Kosowach) była jedyną na terenie Gminy Niwiska, chociaż niektóre miejscowości należały do parafii, których siedziby znajdują się lub znajdowały na terenie gmin ościennych (parafie w Ostrowach Tuszowskich i Trzęsówce – kościoły obu tych parafii znajdują się na terenie Gminy Cmolas). Zofia Tarnowska uposażyła też parafię dobrami na jej utrzymanie, w których pańszczyznę odrabiali chłopi z Niwisk, którzy równocześnie pracowali w hucie szkła uruchomionej tu w pierwszej połowie XVII w. „Rachunek klucza Krzemieńskiego” z lat 1683-84 podaje, że na łanach plebańskich uprawiano żyto (w 1683 r. uzyskano 143 korce), jęczmień (46 korców), a także owies, tatarkę, len i groch[7].

W latach późniejszych klucz rzochowski poprzez ożenki i kolejne wykupy przeszedł w ręce Mieleckich herbu Gryf, a następnie innego rodu magnackiego – Lubomirskich h. Szreniawa bez Krzyża (Drużyna)[8]. Mniejsza część ziem pozostawała nadal w domenie królewskiej. Taki stan posiadania utrzymał się aż do rozbiorów, a od początków XIX wieku aż do II wojny światowej Niwiska a także inne miejscowości dzisiejszej gminy bardzo często zmieniały właścicieli.

Wyjaśnienie zastosowanej symboliki

 Godło herbu Leliwa[9]: Nawiązuje do rodu Tarnowskich herbu Leliwa, którzy rozpoczęli na omawianym terenie w XVI wieku zakrojoną na szerszą skalę akcję osadniczą. To ich działalność doprowadziła do lokacji kilku miejscowości i rozwoju gospodarczego omawianego obszaru, który wcześniej niemal w całości był głuszą zagubioną w rozległej Puszczy Sandomierskiej. W 1593 r. Zofia z Mieleckich Tarnowska ufundowała w Niwiskich pierwszy modrzewiowy kościół p.w. św. Mikołaja, jako wotum za nawrócenie z arianizmu dzięki kazaniom ks. Piotra Skargi.

W świetle przeprowadzonej kwerendy to ród Tarnowskich był tym, który najmocniej zapisał się w historii Niwisk i okolic. Dlatego władze samorządowe Gminy Niwiska, uwzględniając przesłanki historyczne i opinię mieszkańców Gminy, postanowiło uwiecznić ród Tarnowskich w herbie Gminy Niwiska.

Świerki srebrne: Godło to nawiązuje do topografii - lesistego charakteru gminy (ok. 46% powierzchni) oraz historycznego położenia w dawnej Puszczy Sandomierskiej.


Flaga Gminy Niwiska

Płat sukna o proporcjach szerokości do długości 5:8 z układem pasów:
- złoty                  - 1/4 szerokości
- czerwony          - 1/8 szerokości
- srebrny             - 1/4 szerokości
- czerwony          - 1/8 szerokości
- złoty                  - 1/4 szerokości
Na fladze centralnie umieszczony jest Herb Gminy Niwiska, którego wysokość stanowi 3/4 szerokości (wysokości) flagi.



 
Pieczęć Gminy Niwiska

Pieczęć Gminy Niwiska ma kształt okrągły i średnicę 36 mm. W otoku napis majuskułą GMINA NIWISKA. Oba słowa oddzielone są od siebie ażurowymi sześciopromiennymi gwiazdkami. W środku wewnętrzne perełkowe koło, w które wpisany jest konturowo herb Gminy Niwiska, tj.: godło herbu Leliwa nad trzema świerkami.





PRZYPISY:

[1] S. Mateszew, Zarys dziejów osadnictwa i stosunków własnościowych w regionie mieleckim do połowy XVII w., [w:] „Mielec”, t. 1, Mielec 1984.

[2] F. Sikora, Ropczycki zespół osadniczy w średniowieczu. Z badań nad kazimierzowskim modelem osadniczo-urbanizacyjnym, [w:] „Teki Krakowskie”, III, Kraków 1996, s. 82-87.

[3] A. Pawiński, Polska XVI wieku po względem geograficzno-statystycznym, t. IV, Warszawa 1910, s. 255

[4] S. Lew, Ścieżkami Lasowiaków i rzeszowiaków, [w:] „Varia Kolbuszowskie”, nr 3, Kolbuszowa 1995, s. 52.

[5] J. Malczewski, Studium ochrony wartości kulturowych i krajobrazu dla Gminy Niwiska, Rzeszów 1998, s. 11-12.

[6] M. Skowroński, Gmina Niwiska, Niwiska 2000.

[7] Archiwum Państwowe w Krakowie, Oddzial na Wawelu, Archiwum Sanguszków, rkps 220, Rachunek klucza Krzemieńskiego z P. Tomaszem Rokickim uczyniony... 

[8] [8] S. Mateszew, op. cit., s. 142.

[9] Jan Długosz tak opisuje herb Leliwa: Leliwa, que lunam defectuosam cum stella glauca im campo celestino defert, co tłumaczy się następująco: Leliwa, który łukowaty księżyc z gwiazdą żółtą pośrodku w polu błękitnym nosi. Kasper Niesiecki z kolei tak blazonuje: Ma być księżyc jak na nowiu niepełnym, do góry rogami obrócony, we środku jego gwiazda o sześciu rogach w polu błękitnym, luboć niektórzy czerwonego używają; księżyc powinien być złoty.